Right Angle

సొరంగమే సమస్తం..! ఇదే ‘హమాస్’ యుద్ధ తంత్రం..!!

గగనతలంపై యుద్ధ మైదానాన్ని సృష్టించవచ్చు. సముద్ర గర్భంలో బడబానలాన్ని నియంత్రించవచ్చు. కార్చిచ్చును ‘ఎదురగ్గి’తో నిలువరించవచ్చు. పంచభూతాల్లో రణతంత్రాన్ని రచించవచ్చు. భూగర్భంలో దాగిన శతృవును ఎలా పసిగట్టాలి? ఇదే ఇప్పుడు అగ్రదేశాలను తొలుస్తున్న ప్రశ్న. ఉగ్రమూకలకు అనువుగా మారిన వ్యూహం…దానిపేరు సొరంగ యుద్ధం. దీన్నే సైనిక పరిభాషలో ‘‘subterranean warfare’’ అంటారు. ప్రపంచ చరిత్రలో ఇప్పటివరకూ subterranean warfareకు సంబంధించి ఇప్పటివరకూ పరిశోధన-కృషి జరగలేదంటారు యుద్ధ నిపుణులు. భారత్-పాక్ సరిహద్దు నుంచి ఇజ్రాయిల్-పాలస్తినా బార్డర్ వరకూ భద్రతా బలగాలను వెంటాడుతున్న సవాల్ సొరంగ యుద్ధం.

Max brooks రాసిన ‘‘ WORLD WAR-Z ’’ నవలలో సొరంగాల్లో వైరస్ సోకిన వికృత మనుషుల సంచారం గురించిన ప్రస్తావన వస్తుంది. పారిస్, రోమ్ నగరాల కింద, టొరంటో నగరంలో 30 కి.మీ మేర విస్తరించి ఉన్న అండర్ గ్రౌండ్ షాపింగ్ కాంప్లెక్స్- PATH –network కింద catacombs లో జోంబీలు సంచరిస్తుంటారు. ప్రమాదకరమైన జోంబీలతో జరిగే యుద్ధాన్ని తన కాల్పనిక రచనలో కళ్లకు కట్టినట్టూ చిత్రికపట్టిన బ్రూక్స్ ప్రపంచాన్ని భయపెడితే…విఠలాచార్య తన సినిమాల్లో కృత్రిమ సొరంగాలు సృష్టించి ఆసక్తిని రేకెత్తించారు. ప్రాచీన కాల యుద్ధ వ్యూహంలో కీలక పాత్ర పోషించిన సొరంగాలు వర్తమాన ప్రపంచాన్ని భయపెడుతున్నాయి. భూతల, గగనతల, సముద్రతల యుద్ధాలను సవాలు చేస్తోన్న సొరంగ వ్యూహం అగ్రరాజ్యం అమెరికా నుంచి ఇంటలీజెన్స్ కు కేరాఫ్ గా మారిన ఇజ్రాయిల్ వరకూ భయానికి గురిచేస్తోంది. ఆధునిక యుగంలో, అత్యాధునిక ఆయుధ సంపత్తి భారీగా పెరిగిన కాలంలో సొరంగ యుద్ధ ప్రమాదాన్ని ఎలా ఎదర్కోవాలి? subterranean warfare కు సంబంధించి అమెరికా ఇజ్రాయిల్ అనుభవాలేంటి? భారత్-పాక్ సరిహద్దుల్లోని సొరంగ రహస్యాలేంటి? పాలస్తీనా సొరంగాలను ఇజ్రాయిల్ ఎలా కనుగొనింది? హమాస్ సొరంగాలను ఎలాంటి ఆపరేషన్స్ కు వినియోగించింది? వాటి తవ్వకానికి ఎంత వెచ్చించింది? ఇలాంటి ప్రశ్నలకు జవాబులను వెతికే ప్రయత్నం చేద్దాం.

అమెరికా భద్రతా బలగం Army Asymmetric Warfare Group 2017లో ప్రవేశపెట్టిన ‘‘ Subterranean Operations Handbook ’’ లో భూగర్భ యుద్ధకళకు సంబంధించి కొన్ని మెళకువలు-ఎత్తుగడలను ప్రతిపాదించింది. అయితే ఇది పూర్తిస్థాయిలో ‘‘subterranean doctrine’’గా రూపొందలేదంటారు పెంటగాన్ మాజీ అధికారులు. సొరంగ యుద్ధంలో ప్రధానంగా ఎదురయ్యేది ఎత్తుగడల సమస్యే! భూగర్భంలో…గుర్తించలేని లోతులో దాగి ఉన్న టన్నెళ్లను గుర్తించడమే పెద్ద సమస్య. కోవర్ట్ ఆపరేషన్ల ద్వారా వేగులను ప్రవేశపెట్టి తెలుసుకోవడం ఒకానొక మార్గం. అయితే, అది ఎంత వరకు సాధ్యమన్నదే అసలు సమస్య. ముఖ్యంగా నగరాలు, పట్టణ ప్రాంతాల్లో తరచూ చేసే ఆగంతుక ఆపరేషన్లకు సొరంగాలను వాడటం అనేక దేశాల అనుభవంలో ఉంది. టన్నెల్ వార్ ఫేర్ ఫైరింగ్ కవర్ లేకపోవడం పెద్ద సమస్య అంటారు నిపుణులు. టన్నెల్ గుర్తించకపోతే తర్వాత జరిగే నష్టాన్ని నివారించడం అసాధ్యమంటారు. subterranean warfare సమస్యను అమెరికా తీవ్రంగా ఎదుర్కొంటోంది. తరావా ద్వీపం, పిలెలుయి, లోజిమా, ఓకినావా ప్రాంతాల్లో ఇటీవలి కాలంలో అమెరికా మెరైన్ బలగాలు డజన్ల సంఖ్యలో రహస్య సొరంగాలను గుర్తించాయి. దక్షిణ కొరియాలో చైనా బలగాలు తవ్విన సొరంగాలను ఆదేశం 2015లో గుర్తించింది.

వియత్నాంలోని సైగన్ నగరం నుంచి కాంబోడియా సరిహద్దు వరకూ వందల మైళ్ల సొరంగాలను చూసి ఆశ్చర్యపోయింది అమెరికా. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లోని తోరాబోరా సైతం ఈ కోవలోకే వస్తుంది. అయితే ఈ మొత్తం అనుభవంలో తారసపడిన సొరంగాలన్నీ నగరాలకు దూరంగా ఉండే మైదానాల్లో గుర్తించనవి. సమస్య అంతా నగరాల కింద తవ్వే సొరంగాలే రాబోయే రోజుల్లో ప్రమాదాన్ని తెచ్చిపెడతాయంటారు నిపుణులు. అమెరికా నుంచి వియత్నాం వరకూ, దక్షిణా కొరియా నుంచి చైనా వరకూ పాకిస్థాన్ నుంచి పాలస్తినా వరకూ సొరంగ యుద్ధమే ఆధునాతన సైన్యాలకు సైతం సవాలుగా మారింది. ఇటీవలి కాలంలో ఇండో పాక్ సరిహద్దుల్లో ఉగ్ర సొరంగాలను గుర్తించింది భారత సైన్యం. గతేడాది నవంబర్ లో భారత్-పాక్ సరిహద్దుల్లో 150 మీటర్ల సొరంగాన్ని గుర్తించింది. 2.5 మీటర్ల వెడల్పుతో, 25 నుంచి 30 మీటర్ల లోతులో ఈ సొరంగం ఉందని.. బయట వైపు గడ్డితో కప్పినట్టూ సైన్యం ప్రకటించింది. నైపుణ్యంతో కూడిన ఇంజినీరింగ్ మెళకువలతో సొరంగాలను ఉద్దేశపూర్వకంగా పాకిస్తాన్ నిర్మిస్తోందని సైన్యం భావిస్తోంది. జమ్మూ-కశ్మీరులోని కథువా, సాంబా జిల్లాల్లో వీటిని గుర్తించింది. గత కొన్నాళ్లుగా దాదాపు 10 సొరంగాలను కనుగొంది. దీంతో టన్నెల్ ఆపరేషన్ కోసం భారత సైన్యం పరిశోధనలు మొదలుపెట్టింది. టన్నెళ్లను గుర్తించే సాంకేతిక పరిఙ్ఞానం కోసం ఇజ్రాయిల్-అమెరికా సాయాన్ని సైతం ఇటీవలే కోరింది. రాబోయే రోజుల్లో భారత సైన్యం ‘‘Tunnel battle handbook” పేరిట సరికొత్త యుద్ధ తంత్రాన్ని రచించనుంది.

ఇటీవల జరిగిన పాలస్తినా-ఇజ్రాయిల్ పరస్పర హననంలో హమాస్ ఆధీనంలో డజన్ల కొద్ది సొరంగాలు బయపడ్డాయి. ఇజ్రాయిల్ సైన్యమే విస్తుపోయే రీతిలో ఉన్నాయి హమాస్ టన్నెళ్లు. గాజా స్ట్రిప్ లో హ‌మాస్ ఉగ్ర‌వాదులు 2011 నుంచి దాదాపుగా 1500ల‌కు పైగా సొరంగాల‌ను నిర్మించింది. దీనికోసం సుమారుగా 1.26 బిలియ‌న్ డాల‌ర్లు ఖర్చు చేసిన‌ట్టు గ‌ణాంకాలు చెప్తున్నాయి. 160 యుద్ద విమానాలు చేసిన దాడుల్లో 150కి పైగా సొరంగాలు ద్వంసం అయ్యాయి. గాజా స్ట్రిప్ నుంచి ఈజిప్ట్ వ‌ర‌కు స్మ‌గ్లింగ్ చేసేందుకు పెద్ద ఎత్తున సొరంగాలను నిర్మించారు. గాజా నుంచి ఇజ్రాయెల్ వ‌ర‌కు చిన్నగా ఇరుకుగా ఉండే సొరంగాల‌ను తవ్వారు. హమాస్ స్మగ్లింగ్ ను అరికట్టేందుకు సొరంగాల్లో భారీఎత్తున నీటిని నింపింది ఈజిప్ట్ ప్రభుత్వం.

ఈ టన్నెళ్ల ద్వారా ఉగ్ర‌వాదులు ఇజ్రాయెల్ లోకి ప్ర‌వేశించి ఆ దేశ పౌరుల‌ను, ఆర్మి సిబ్బందిని కిడ్నాప్ చేస్తుంటారు. టన్నెళ్ల ఆధారంగా చేసిన హంతక దాడులు చాలానే ఉన్నాయి. ఉగ్ర‌వాదులు నిర్మించిన సొరంగాల‌ను ధ్వంసం చేసేందుకు ఇజ్రాయెల్ స‌రికొత్త టెక్నాల‌జీని రూపొందించింది. ఈ టెక్నాల‌జీ సాయంతో 150 సొరంగాల‌ను కూల్చేసింది. టన్నెళ్లను చూసి ఆశ్చర్యపోయింది ఇజ్రాయిల్ డిఫెన్స్ ఫోర్స్! ఊరించే ఉచ్చులు.. భారీ ఆయుధ నిల్వలు…గుట్టలకొద్దీ రాకెట్ ప్రొపెల్డ్ గ్రెనెడ్లూ, వందల్లో 3-MRL మల్టిపుల్ లాంచర్లూ…డజన్ల సంఖ్యలో కైరో సబ్ మెషిన్ గన్లూ… నిత్యం స్మగ్లింగ్‌ కార్యకలాపాలు.. కీలక వ్యక్తులు సురక్షితంగా తప్పించే మార్గాలు.. ఇదీ హమాస్‌ నిర్మించిన టన్నెళ్లలో కనిపించిన దృశ్యం. అంటే భూ గర్భంలో ఓ ఉగ్రసామ్రాజ్యాన్నే నిర్మించిందన్నమాట. హమాస్ పీచమణచాలని భావించిన ఇజ్రాయిల్ సొరంగ మార్గాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంది. ఒకటీ రెండూ కాదు ఏకంగా 160 విమానాలను ఇజ్రాయిల్ డిఫెన్స్ ఫోర్స్ రంగంలోకి దింపింది. గాజా ఉత్తర ప్రాంతంలో దాదాపు 150 సొరంగాలను ధ్వంసం చేసింది.

రెండు దశాబ్దాల క్రితం పాలస్తీనా ఆందోళనకారులు ఇజ్రాయిల్‌ పోస్టులను ధ్వంసం చేసేందుకు టన్నెళ్లను ఉపయోగించేవారు. వారు ఆశించిన స్థాయిలో వీటిని ఉపయోగించుకోలేకపోయారు. అందుకు కారణం, వారు తవ్విన సొరంగాలు ఆధునిక ఇంజనీరింగ్ టెక్నాలజీతో నిర్మించినవి కాకపోవడమే అంటారు నిపుణులు. దీంతో వాటిని వదిలేశారు. ఈ టన్నెళ్ల అనుభవాన్ని హమాస్ ఉపయోగించుకోవడం మొదలుపెట్టింది. సొరంగ యుద్ధానికి ఇంజనీరింగ్ హంగులు అద్దింది. 2006లో గాజా-ఇజ్రాయిల్‌ సరిహద్దులో ఓ సొరంగం తవ్వింది. ఈ టన్నెల్ ద్వారా ఇజ్రాయిల్ చేరుకున్న హమాస్ డెత్ స్క్వాడ్ ఇద్దరు సైనికులను హత్య చేసి ఒకరిని కిడ్నాప్‌ చేసింది. అతడిని 2011లో జరిగిన యుద్ధ ఖైదీల మార్పిడి ఒప్పంద ప్రాతిపదికన విడుదల చేసింది. ఈ ఘటనతో ఇజ్రాయిల్ డిఫెన్స్ ఫోర్స్ కళ్లుతేలేసింది. ఆ తర్వాత కాలంలో గాజా అత్యంత వేగంగా హమాస్‌ గుప్పిట చేరింది. అప్పటి నుంచి హమాస్‌ భూగర్భ టన్నెల్‌ ప్రాజెక్టుపై దృష్టిపెట్టింది. కాంక్రీట్‌ వినియోగించి భారీ ఎత్తున అండర్‌గ్రౌండ్‌ బంకర్లను నిర్మించి వాటిని సొరంగాల సాయంతో అనుసంధానించింది. దీన్ని తీవ్రంగా పరిగణించిన ఇజ్రాయిల్ ప్రత్యేక ఆపరేషన్లకు రంగం సిద్ధం చేసింది. పూర్తి స్థాయి అధ్యయనం తర్వాత 2008లో ‘ Operation Cast Lead ’, 2012లో ‘ Operation Pillar ’, 2014లో ‘Operation Protective Edge ’ సైనిక దాడుల్లో డజన్ల కొద్దీ టన్నెళ్లను ధ్వంసం చేసింది. ఆపరేషన్ ప్రొటెక్టివ్ ఎడ్జ్ ను సుమారు 50 రోజులపాటు చేసింది ఇజ్రాయిల్ డిఫెన్స్ ఫోర్స్.

వియత్నాం యుద్ధ సమయంలో అమెరిన్ బలగాలను ఎదుర్కోవడానికి కాంగ్‌ అడవుల్లో వియత్నాం ఏర్పాటు చేసుకున్న టన్నెల్స్‌ మాదిరి సొరంగాలను నిర్మించింది హమాస్. గాజా ప్రాంతంలో మట్టి పొరలు బలహీనంగా ఉండి కుంగిపోయే అవకాశం ఉండటంతో కూలిపోకుండా ఉండేందుకు టన్నెళ్ల నిర్మాణంలో కాంక్రీట్ ను వాడింది. సొరంగాలకు విద్యుత్ సరఫరా, మౌలిక సదుపాయాలను కాణీ ఖర్చు లేకుండా ఏర్పాటు చేసుకుంది. అనుకోని పరిస్థితుల్లో టన్నెల్ రూట్ లో నీటి వనరు కలిసి హఠాత్తుగా నీరు చేరిన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాటిని బయటకు పంపేందుకు కొంతమొత్తం విద్యుత్ కోసం ఖర్చవుతుంది. ఈజిప్టు నుంచి స్మగ్లింగ్‌ చేయడానికి వినియోగించే టన్నెల్స్‌ భారీ సైజులోఉంటాయి. ఇక ఇజ్రాయెల్‌ వైపు సాయుధులు వెళ్లేందుకు నిర్మించినవి చాలా ఇరుగ్గా ఉంటాయి. కేవలం ఒకమనిషి ఆయుధాలతో ప్రయాణించేందుకు వీలుగా వీటిని నిర్మించారు. ఈ టన్నెల్స్‌ నుంచి బయటకు వచ్చి హఠాత్తుగా దాడులు చేయడానికి అతి చిన్న ప్రవేశమార్గాలు, వాటి camouflage కోసం అవసరమైన చర్యలు తీసుకుంది హమాస్. వీటిని యుద్ధవిమానాలు, ఉపగ్రహాలూ గుర్తించకుండా ఉండేందుకే camouflage తంత్రం. అంతేకాదు కొత్తవాళ్లు ఇందులో అడుగుపెట్టడం అంటే చావును కొనితెచ్చుకోవడమే. వీటిలో గుర్తించ వీల్లేని ఉచ్చులను ఏర్పాటు చేశాయి Hamas trap teams. హమాస్ ట్రాప్ టీమ్ లకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉంది. ఇటీవల జరిగిన 11రోజుల ఘర్షణ కూడా హమాస్ ట్రాప్ లో ఇజ్రాయిల్ పడిపోవడం మూలంగా జరిగిందని ‘ the Jerusalem post ’ మే 25న ‘‘Did Israel walk into a Hamas trap in Gaza?’’(12) అంటూ ఆసక్తికరమైన కథనం రాసింది.

వాషింగ్టన్ పోస్ట్ సైతం ఏప్రిల్ 3న అంటే పాలస్తీనా-ఇజ్రాయిల్ పరస్పర దాడులకు ముందే ‘‘Israel falls into Hamas’s trap’’(13) శీర్షికన ప్రత్యేక కథనాన్ని రాసింది. ‘అంటే మునుపటి కన్నా హమాస్, లెబనాన్ లోని ‘హిజ్బుల్లా’లు శక్తివంతంగా మారాయని అర్థం. 2008-09 సమయంలో ఇజ్రాయెల్‌ దళాల దాడుల నుంచి తట్టుకోవడానికి బాగా ఉపయోగపడటంతో వీటిని విస్తరించారు. 2012లో హమాస్‌ రాకెట్‌ ఫోర్స్‌ ఇజ్రాయెల్‌పై పెద్దగా ప్రభావం చూపలేకపోయింది. దీంతో హమాస్‌ బృందాలు ఇజ్రాయెల్‌ గ్రామాల్లోకి చొరబడి దాడులు చేసి నిర్మించడం మొదలు పెట్టారు. ఇజ్రాయిల్ డిఫెన్స్ ఫోర్స్ కు 2013 ఏప్రిల్ లో ఒకరోజు కీలక సమాచారం లభించింది. గాజా నుంచి ఇజ్రాయిల్ వరకూ తవ్విన ఓ టన్నెల్ లో కొంత మంది ఉగ్రవాదులు టీమ్ బయలు దేరిందని. ఈ సొరంగం నిలువు పొడవు 18 వందల మీటర్లు, 3వందల మీటర్ల దూరం ప్రయాణిస్తే ఇజ్రాయిల్ భూభాగంలోకి ప్రవేశించవచ్చు. ఇజ్రాయెల్‌ గ్రామాల కింది వరకు వీటిని విస్తరించారు. భారీ సొరంగాలను నిర్మించి, భారీగా పేలుడు పదార్థాలు నింపి పేల్చేసేవారు. ఇజ్రాయెల్‌ ప్రజలను, సైనికులను కిడ్నాప్‌ చేయడానికి వీటిని వినియోగిస్తున్నారు. వీటి నిర్మాణానికి మోటార్‌ డిగ్గర్లు వాడుతున్నారు. ఇక్కడ వచ్చిన మట్టిని వేర్వేరు రహస్య పద్దతుల్లో అనుమానం రాకుండా బయటకు తరలిస్తారు.

ఐడీఎఫ్‌కు ఈ ప్రణాళికలు తెలిసినా సొరంగాలను గుర్తించడం కష్టంగా మారింది. సొరంగ ప్రవేశద్వారాల మూతలు చాలా చిన్నవిగా ఉండటంతో కనుక్కోవడం అంత సులభం కాదు. ఒక వేళ సెస్మిక్‌, రాడార్లను వాడి కనుగొన్నా.. లోపల ఉన్న మార్గం ఎక్కడికి వెళుతుందో కచ్చితంగా తెలియదు. వీటి ప్రవేశద్వారాలు ఎవరికీ అనుమానం రాకుండా ఇళ్లలోని కింది పోర్షన్లలో.. ప్రార్థనామందిరాల్లో.. పాఠశాలల్లో, పబ్లిక్‌ బిల్డింగ్‌ల్లో ఏర్పాటు చేశారు. భూ ఉపరితలానికి 65 అడుగుల కింద ఉండటం గుర్తించలేకపోవడానికి మరో కారణం. ఇజ్రాయెల్‌ లెక్కల ప్రాకం 2007 నుంచి హమాస్‌ 1.25 బిలియన్‌ డాలర్లు వెచ్చించి దాదాపు 1,300 సొరంగాలు నిర్మించినట్లు అంచనా. ప్రజల మౌలిక సదుపాయాల కల్పన నిధులు మళ్లించి వీటి నిర్మాణం చేపట్టినట్లు ఆరోపణలున్నాయి. 2014 ఇజ్రాయెల్‌ దాడుల్లో 30 సొరంగాలు ధ్వంసం అయ్యాయి. వియత్నాం యుద్ధంలో కమ్యూనిస్టు దళాలు వినియోగించిన సొరంగాల కంటే రెట్టింపు సంఖ్యలో తమ వద్ద ఉన్నాయని హమాస్‌ నాయకుడు ఇస్మాయిలీ హన్యహ్‌ 2016లో ప్రకటించాడు. గతంలో పశ్చిమ దేశాల పాత్రికేయులకు టన్నెల్ మార్గాలను గర్వంగా హమాస్‌ చూపించింది. తమ సృజనాత్మక హింసకు నిదర్శనమని నిస్సిగ్గుగా ప్రకటించింది. ఇజ్రాయెల్‌ కూడా కాలక్రమంలో ఈ భూగర్భ నెట్ వర్క్ లను గుర్తించి ధ్వంసం చేయడానికి విరుగుడు ఆయుధాలను అభివృద్ధి చేసింది. 2018లో ఇజ్రాయెల్‌ subterranean warfare ను అభివృద్ధి చేసింది.

అమెరికా-ఇజ్రాయిల్ దేశాలు సంయుక్తంగా subterranean warfare ఎత్తుగడలను ‘‘subterranean doctrine’’గా మార్చేందుకు కృషి చేస్తున్నాయి. దక్షిణ కొరియా సైతం చైనా ప్రమాదం నుంచి రక్షించుకునేందుకు సొరంగ యుద్ధ కళను అందించే ప్రయత్నం చేస్తున్నాయి ఇరుదేశాలు. భూకర్భ బంకర్లను, టన్నెళ్లను ధ్వంసం చేయడానికి సరికొత్త ఆయుధాలను ఇజ్రాయెల్‌ అభివృద్ధి చేసింది. వీటిని హమాస్‌ టన్నెల్స్ పై ప్రయోగించి సఫలమైంది. సొరంగ యుద్ధం విసిరే సవాళ్లను కేవలం ఇజ్రాయిల్, అమెరికా, దక్షిణ కొరియాలే కాదు భారత్ కూడా రాబోయే రోజుల్లో పాకిస్థాన్ నుంచి ఎదుర్కొనే అవకాశాన్ని నిరాకరించలేం. మన సరిహద్దుల్లో ఉగ్రమూకలు సులభంగా సొరంగాలు నిర్మించకుండా మన పర్వత శ్రేణులు నిలువరిస్తున్నాయి. భారీ పర్వత శ్రేణుల కింద సొరంగాలు తవ్వగలిగే ఆర్థిక స్తోమత పాక్ ప్రేరేపిత ఉగ్రసంస్థల వద్ద లేదు.
దక్షిణ కొరియా, అమెరికా, వియత్నాం, పాలస్తినాల్లో నిర్మించినంత సులభంగా భారత్-పాక్ సరిహద్దుల్లో టన్నెళ్లను నిర్మించడం అసాధ్యం. అయితే ఉగ్రసంస్థల దుస్సాహసం ఏ స్థాయిలో ఉంటుందో ఊహించడం అసాధ్యం కాబట్టి భారత బలగాలు సొరంగ యుద్ధకళను ఔపోసన పట్టాలని కోరుకుందాం.

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

sixteen + 17 =

Back to top button